Bước sang tuổi bốn mươi, không ít người bắt đầu phải giơ tờ báo ra xa mới đọc rõ chữ. Cảm giác ấy khiến ta chột dạ. Thị lực giảm theo tuổi là một quá trình tự nhiên, nhưng để biết đâu là bình thường và đâu cần đi khám, bạn cần hiểu rõ hơn về cơ chế bên trong đôi mắt. Chúng tôi là đội ngũ biên tập nội dung sức khỏe mắt, và bài viết này được xây dựng từ chính những câu hỏi mà độc giả vẫn gửi về mỗi ngày.
Thay đổi nào là bình thường khi về già?
Phần lớn thay đổi thị lực ở tuổi trung niên đến từ thủy tinh thể. Đây là một thấu kính tự nhiên nằm phía sau con ngươi. Nhờ nó, mắt điều chỉnh được để nhìn gần lẫn nhìn xa. Khi còn trẻ, thủy tinh thể rất dẻo và đổi hình dạng nhanh chóng.
Theo năm tháng, thủy tinh thể dần mất độ đàn hồi. Việc lấy nét vào vật ở gần trở nên chậm hơn và khó hơn. Bác sĩ gọi hiện tượng này là lão thị. Bạn có thể nhận ra mình phải cầm điện thoại xa dần ra, hoặc cần thêm đèn khi đọc sách. Đó là dấu hiệu quen thuộc nhất. Nhiều người trong đội ngũ chúng tôi cũng từng trải qua đúng giai đoạn này, và thường bắt đầu bằng việc tự nhủ mình chỉ mệt do làm việc quá sức.
Lão thị không gây đau và cũng không làm mắt hỏng. Nó chỉ khiến việc đọc, nhìn bảng nhỏ hay làm việc với máy tính trở nên mệt hơn. Đa số người đều gặp điều này ở một mức độ nào đó. Đeo kính đúng số thường giải quyết được phần lớn vấn đề.
Ngoài lão thị, còn vài thay đổi khác khá quen thuộc. Bạn có thể cần nhiều ánh sáng hơn để đọc. Khi bước từ chỗ sáng vào chỗ tối, mắt mất lâu hơn để thích nghi. Ban đêm, đèn xe đối diện có thể làm bạn chói hơn trước. Mắt còn dễ khô hơn, vì tuyến lệ tiết ít nước mắt theo tuổi tác. Những thay đổi này thường đến chậm, nhiều khi bạn gần như không để ý.
Chậm không có nghĩa là bỏ qua. Một số bệnh mắt cũng khởi phát âm thầm. Chỉ bác sĩ nhãn khoa mới phân biệt được đâu là thay đổi sinh lý và đâu là dấu hiệu bệnh lý.
Những dấu hiệu không nên chủ quan
Có những biểu hiện bạn không nên đổ hết cho tuổi tác. Nếu nhìn mờ đột ngột ở một hoặc cả hai mắt, hãy đến cơ sở nhãn khoa càng sớm càng tốt. Chớp sáng, hay thấy nhiều chấm đen hoặc sợi đen trôi qua trước mắt, cũng là tín hiệu cần kiểm tra. Khi có một vùng nhìn bị khuyết, hoặc đường thẳng trông bị cong vênh, bạn cũng không nên chờ.
Đau nhức mắt dữ dội, kèm đỏ mắt hoặc buồn nôn, cần được khám ngay. Đây không phải loại triệu chứng tự khỏi sau vài ngày nghỉ ngơi.
Một tình huống khác khá hay gặp là thị lực giảm dần nhưng không cải thiện dù đã thay kính. Lúc này, nguyên nhân có thể nằm ở đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp hoặc các bệnh của võng mạc. Những bệnh này đều cần được phát hiện sớm để kiểm soát. Nếu muốn đọc thêm từ nguồn chính thống, bạn có thể tham khảo tóm tắt về suy giảm thị lực của Tổ chức Y tế Thế giới. Tài liệu này khá dễ đọc cho người không chuyên.
Vì sao nên khám mắt định kỳ
Nhiều bệnh mắt ở giai đoạn đầu không có triệu chứng rõ ràng. Người bệnh vẫn sinh hoạt như thường, chỉ thấy hơi khác và nghĩ là do mệt. Khi nhận ra, thị lực có thể đã mất một phần. Vì vậy, khám định kỳ là cách đơn giản nhất để phát hiện vấn đề khi còn sớm.
Bạn nên khám bao lâu một lần? Câu trả lời phụ thuộc vào độ tuổi, tiền sử gia đình và tình trạng mắt hiện tại. Bạn có thể đọc thêm bài kiểm tra mắt định kỳ để có cái nhìn cụ thể hơn về lịch khám phù hợp.
Khi khám, bác sĩ thường đo thị lực, kiểm tra nhãn áp và soi đáy mắt. Các bước này nhanh và không đau. Kết quả cho bạn một bức tranh khá đầy đủ về sức khỏe đôi mắt, đồng thời giúp bác sĩ theo dõi sự thay đổi qua từng năm.
Một câu chuyện từ gia đình
Một người bạn của đội ngũ chúng tôi từng kể về bà của mình. Bà thấy chữ trên báo ngày một nhòe nhưng cho rằng đó là chuyện của tuổi già, không cần để tâm. Tình cờ, khi nhắc đến chuyện này trong bữa cơm, cả nhà mới đưa bà đi khám.
Kết quả cho thấy bà cần thay kính mới. Đồng thời, bác sĩ phát hiện nhãn áp có dấu hiệu bất thường và yêu cầu theo dõi thêm. Nhờ phát hiện sớm, bà được điều chỉnh kịp thời và vẫn đọc báo mỗi sáng như trước.
Câu chuyện nhỏ này cho thấy một điều. Coi mọi thay đổi là bình thường đôi khi khiến ta bỏ lỡ thời điểm cần được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Đừng ngại hỏi, và đừng ngại đi khám.
Chăm sóc mắt mỗi ngày
Bạn không cần thay đổi cả cuộc sống để giữ mắt khỏe. Vài thói quen đơn giản đã giúp ích khá nhiều, và quan trọng nhất là sự đều đặn.
Khi đọc sách hay làm việc, hãy đảm bảo đủ ánh sáng. Nguồn sáng nên đặt ở phía không chiếu thẳng vào mắt, tránh tạo bóng hay chói loá trên trang giấy. Đeo kính đúng độ theo kết quả khám cũng rất quan trọng. Kính cũ hoặc lệch số khiến mắt phải gắng sức hơn mức cần thiết, và mỏi mắt sẽ đến nhanh hơn.
Khi ra nắng, nên đội mũ rộng vành và đeo kính râm có khả năng chống tia UV. Về ăn uống, chế độ cân đối với nhiều rau xanh và trái cây sẽ hỗ trợ sức khỏe chung của cơ thể, kể cả đôi mắt. Không cần kiêng khem quá mức, chỉ cần đủ và đa dạng.
Một số việc nhỏ bạn có thể làm ngay hôm nay:
- Kiểm soát đường huyết và huyết áp, vì chúng ảnh hưởng đến mạch máu nuôi mắt.
- Nghỉ mắt 20 giây sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, và nhìn ra xa một chút.
- Bỏ thuốc lá nếu đang hút, vì thuốc lá liên quan tới nhiều bệnh mắt.
Với những người làm việc cả ngày trước màn hình, khô mắt và mỏi mắt là vấn đề rất thường gặp. Bạn có thể xem thêm cách giảm mỏi mắt khi làm việc với máy tính để có vài gợi ý thực hành. Ngoài ra, hãy chớp mắt nhiều hơn và điều chỉnh độ sáng màn hình cho gần với ánh sáng xung quanh.
Khi nào cần gặp bác sĩ nhãn khoa?
Nếu bạn thấy bất kỳ dấu hiệu nào đã nhắc ở trên, hoặc đơn giản là lo lắng về thị lực của mình, hãy đến gặp bác sĩ nhãn khoa. Đừng tự chẩn đoán qua mạng, và cũng đừng tự mua thuốc nhỏ mắt khi chưa biết nguyên nhân. Mỗi người một tình trạng khác nhau, và chỉ bác sĩ mới xác định đúng vấn đề để đưa ra hướng xử lý phù hợp.
Lời kết
Thị lực thay đổi theo tuổi là điều tự nhiên, và lão thị là ví dụ quen thuộc nhất. Tuy vậy, bình thường không có nghĩa là bỏ qua. Hãy phân biệt được thay đổi nhẹ với dấu hiệu cảnh báo, khám mắt đều đặn và chăm sóc đôi mắt mỗi ngày.
Nếu muốn đọc thêm về các vấn đề mắt thường gặp ở người lớn tuổi, bạn có thể ghé chuyên mục Mắt ở người lớn tuổi. Ngoài ra, các thông tin về khô mắt và mỏi mắt đã có thể tìm thấy trên trang tin đời sống tổng hợp NYT, nơi chúng tôi thường cập nhật những nội dung sức khỏe thiết thực cho đời sống hằng ngày. Nội dung trên chỉ mang tính tham khảo và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
