Sáng thức dậy, mắt khô, cộm như có cát và phải chớp liên tục mới thấy dễ chịu? Đây là tình trạng khá phổ biến với người làm việc nhiều trước màn hình. Cảm giác này thường thoáng qua. Nhưng nếu lặp lại mỗi sáng, bạn nên tìm hiểu kỹ hơn để biết mình đang gặp chuyện gì.
Trong bài này, chúng tôi sẽ đi từ cơ chế hoạt động của mắt khi ngủ, đến các nguyên nhân hay gặp, cách chăm sóc tại nhà và những dấu hiệu cho thấy bạn cần gặp bác sĩ nhãn khoa. Mục tiêu là giúp bạn hiểu đúng, không hoang mang, và biết lúc nào nên tự xử lý, lúc nào nên đi khám.
Khô mắt khi ngủ dậy là gì?
Bề mặt mắt luôn được phủ một lớp nước mắt mỏng. Lớp này giữ cho mắt trơn, không bị khô và được nuôi dưỡng liên tục. Nó giống như một lớp màng bảo vệ mỏng, được làm mới mỗi khi bạn chớp mắt.
Khi ngủ, lớp nước mắt này mỏng dần và tiết ra ít hơn so với lúc thức. Vì vậy, buổi sáng mở mắt, bạn có thể thấy rát, nặng mắt hoặc khó mở. Đa số trường hợp chỉ kéo dài vài phút đến vài chục phút rồi tự hết. Điều đáng để ý là khi cảm giác khô này không đỡ và lặp đi lặp lại mỗi sáng.
Vì sao mắt khô khi vừa tỉnh giấc?
Khi thức, bạn chớp mắt khoảng vài chục lần mỗi phút. Những cái chớp này giúp nước mắt trải đều trên bề mặt mắt. Lúc ngủ, không còn những cái chớp đó. Nước mắt nằm yên và bay hơi từ từ, nên sáng ra bề mặt mắt có thể đã khô hơn bình thường.
Môi trường phòng ngủ cũng góp phần đáng kể. Điều hòa hoặc quạt thổi thẳng vào mặt làm không khí khô hơn và khiến nước mắt mất nhanh hơn. Nhiều người nhận thấy mắt khô rõ rệt hơn khi bật điều hòa cả đêm, cho thấy phòng ngủ đôi khi ảnh hưởng nhiều hơn cơ địa.
Những tình huống thường gặp buổi sáng
Có người phải chớp mắt nhiều lần mới nhìn rõ mọi thứ xung quanh. Có người thấy mí mắt hơi dính, mắt đỏ nhẹ, nhất là sau một đêm nằm đúng hướng quạt thổi vào mặt. Mỗi trường hợp một khác, nhưng điểm chung là hầu hết đều chưa để ý đến môi trường ngủ của mình.
Nếu quan sát kỹ, bạn có thể nhận ra quy luật riêng. Hãy để ý những ngày mắt khô nhiều: trước khi ngủ bạn đã làm gì, và phòng ngủ đang bật những thiết bị nào. Ghi chú vài ngày như vậy thường giúp tìm ra nguyên nhân nhanh hơn nhiều so với đoán mò.
Các nguyên nhân thường gặp
Nguyên nhân thường không đến từ một yếu tố duy nhất. Thường là sự kết hợp của vài thói quen và điều kiện xung quanh. Dưới đây là những yếu tố hay gặp nhất.
- Không khí phòng ngủ khô, nhất là khi có điều hòa hoặc quạt thổi trực tiếp.
- Ngủ hở mi, tức là không nhắm kín mắt hoàn toàn trong lúc ngủ.
- Dùng máy tính hoặc điện thoại quá khuya, khiến mắt mỏi và khô hơn.
- Đeo kính áp tròng khi ngủ, hoặc ngủ muộn trong lúc vẫn còn đeo.
- Tuổi tác và thay đổi nội tiết ảnh hưởng đến tuyến sản sinh nước mắt.
Ngoài ra, một số loại thuốc, ví dụ thuốc chống dị ứng nhóm kháng histamin hoặc thuốc lợi tiểu, có thể làm giảm tiết nước mắt. Nếu bạn nghi ngờ thuốc đang dùng là nguyên nhân, hãy hỏi bác sĩ trước khi tự ý thay đổi hay ngừng thuốc.
Phân biệt khô mắt thoáng qua và khô mắt cần chú ý
Khô mắt thoáng qua thường hết sau vài phút đến vài chục phút kể từ khi thức dậy. Mắt không đỏ nhiều, không đau và nhìn vẫn bình thường. Phần lớn người trưởng thành từng gặp kiểu khô này, và thường không cần lo lắng quá mức.
Ngược lại, nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần, kèm đau nhức, đỏ mắt, nhìn mờ hoặc nhạy cảm với ánh sáng, bạn cần để ý kỹ hơn. Lúc này tự xử lý tại nhà không còn là đủ, và việc kiểm tra chuyên môn là cần thiết.
Một cách hữu ích là ghi lại triệu chứng theo ngày: mắt khô lúc mấy giờ, kéo dài bao lâu, có đỏ hay đau không. Ghi chép này giúp bác sĩ nắm tình hình nhanh hơn khi bạn đến khám.
Cách chăm sóc mắt tại nhà khi mắt khô buổi sáng
Bạn có thể rửa mặt bằng nước ấm rồi nhắm mắt vài phút để mắt dịu lại. Khi thấy khô, hãy chớp mắt chậm và đều nhiều lần để nước mắt phân bố lại trên bề mặt mắt. Làm đều đặn thường giúp mắt dễ chịu hơn.
Nếu cần, bạn có thể dùng nước mắt nhân tạo không chất bảo quản và làm theo đúng hướng dẫn trên nhãn. Hạn chế đặt quạt hay điều hòa thổi thẳng vào mặt khi ngủ. Nếu không khí trong phòng quá khô, máy tạo ẩm đặt trong phòng ngủ có thể giúp dễ chịu hơn. Nếu công việc phụ thuộc nhiều vào máy tính, bạn có thể tham khảo cách điều chỉnh ánh sáng màn hình để bớt mỏi mắt, vì mỏi mắt và khô mắt thường đi cùng nhau.
Lối sống và thói quen giúp mắt đỡ khô
Uống đủ nước trong ngày và hạn chế rượu bia là nền tảng cơ bản. Với người làm việc trước màn hình, quy tắc 20-20-20 khá dễ áp dụng: cứ 20 phút, nhìn vật ở xa khoảng 6 mét trong 20 giây để mắt được nghỉ.
Ngủ đủ giấc và tránh dùng điện thoại quá khuya cũng giúp mắt phục hồi tốt hơn. Thử đặt điện thoại xa giường trong 30 phút trước khi ngủ, bạn có thể thấy sáng hôm sau mắt dễ chịu hơn.
Chế độ ăn có omega-3 từ cá béo hoặc hạt óc chó có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe mắt. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần của chế độ ăn cân bằng, không phải thuốc chữa bệnh.
Khi nào cần đi khám mắt?
Bạn nên gặp bác sĩ nhãn khoa nếu khô mắt khi ngủ dậy kéo dài hơn 2-3 tuần dù đã chăm sóc tại nhà. Một số dấu hiệu cần được kiểm tra sớm gồm đau mắt, đỏ mắt nhiều, nhìn mờ, chảy nhiều ghèn (dịch tiết đục ở khóe mắt), nhạy cảm với ánh sáng hoặc cảm giác có dị vật liên tục trong mắt.
Nội dung này chỉ mang tính tham khảo. Việc chẩn đoán và điều trị cần do bác sĩ thực hiện. Để nắm kiến thức nền trước khi đi khám, bạn có thể đọc Khô mắt là gì? Dấu hiệu nhận biết và cách hiểu đúng. Khi đã nắm được các dấu hiệu, bạn cũng nên xem dấu hiệu khô mắt nhận biết sớm và cách xử lý để biết khi nào cần hành động. Ngoài ra, bạn có thể tham khảo thêm.
Câu hỏi thường gặp
Khô mắt khi ngủ dậy có phải bệnh nguy hiểm không?
Thường thì không. Khô mắt buổi sáng phần lớn là thoáng qua. Nếu kéo dài hoặc kèm triệu chứng bất thường, bạn nên được khám để loại trừ các nguyên nhân khác.
Ngủ bật điều hòa có làm khô mắt không?
Có thể. Không khí lạnh và khô thổi trực tiếp khiến nước mắt bay hơi nhanh hơn. Bạn có thể thử đặt điều hòa không thổi thẳng vào mặt, hoặc dùng máy tạo ẩm.
Nước mắt nhân tạo có dùng hằng ngày được không?
Nước mắt nhân tạo không chất bảo quản thường an toàn khi dùng đúng hướng dẫn. Nếu cần dùng thường xuyên, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ để chọn loại phù hợp với tình trạng của mình.
Khô mắt khi ngủ dậy có cần khám bác sĩ không?
Nếu chỉ thoáng qua và không kèm triệu chứng lạ thì chưa cần khám ngay. Khi kéo dài trên 2-3 tuần hoặc có đau, đỏ, nhìn mờ, bạn nên đi khám sớm.
Mắt khô buổi sáng có liên quan đến thiếu nước không?
Uống đủ nước giúp cơ thể duy trì độ ẩm chung, trong đó có tuyến nước mắt. Tuy nhiên, thiếu nước không phải nguyên nhân duy nhất. Đừng chỉ dựa vào đó để tự đánh giá tình trạng mắt của mình.
