Mắt cộm, rát hay mỏi mệt dù nhìn bề ngoài vẫn bình thường là chuyện chúng tôi gặp khá thường xuyên khi trò chuyện với độc giả. Khô mắt là gì? Đây là thắc mắc đứng đầu trong hộp thư của đội ngũ bên mình suốt thời gian qua. Nhiều người nghĩ đơn giản rằng mình chỉ thiếu ngủ. Đôi khi đúng là như vậy. Nhưng cũng có không ít trường hợp nguyên nhân nằm ở chính lớp màng nước mắt đang thiếu ẩm. Chúng tôi muốn trình bày vấn đề thật rõ ràng, để bạn không hoang mang nhưng cũng không chủ quan.
Khô mắt là gì?
Bề mặt mắt luôn được phủ một lớp màng nước mắt rất mỏng. Lớp này không chỉ có nước. Nó gồm ba thành phần chính. Lớp nước giúp làm ẩm bề mặt. Lớp dầu nằm ngoài cùng giúp nước không bốc hơi quá nhanh. Lớp chất nhầy bám sát bề mặt giúp màng nước phủ đều.
Khi một trong ba thành phần này thiếu hụt hoặc kém chất lượng, lớp màng mất tác dụng bảo vệ. Lúc đó mắt bắt đầu khô. Bạn thường nhận ra qua cảm giác cộm, rát hoặc nóng rát. Giới chuyên môn gọi tình trạng này là hội chứng khô mắt. Hãy hiểu đây là một nhóm vấn đề có liên quan với nhau, chứ không phải một bệnh đơn lẻ.
Khô mắt khá phổ biến. Nhiều tổ chức nhãn khoa quốc tế xem đây là một trong những lý do hàng đầu khiến người trưởng thành đi khám mắt. Nếu muốn đọc phần tổng quan từ nguồn uy tín, bạn có thể tham khảo trang thông tin của Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ.
Vì sao mắt bị khô?
Nhìn chung có hai cơ chế chính. Cơ chế thứ nhất là tuyến lệ tiết ra quá ít nước. Cơ chế thứ hai, thường gặp hơn trong đời sống hiện nay, là nước mắt bốc hơi quá nhanh do tuyến dầu ở mí mắt hoạt động kém. Hai cơ chế này có thể xuất hiện riêng lẻ hoặc đi cùng nhau.
Trong sinh hoạt hằng ngày cũng có vài yếu tố hay đi kèm. Khi nhìn màn hình quá lâu, chúng ta thường chớp mắt ít hơn bình thường. Lớp nước mắt vì thế không được làm mới đều đặn. Ngồi lâu trong phòng máy lạnh kín, hay để quạt thổi thẳng vào mặt, cũng khiến nước mắt bay hơi nhanh. Không khí hanh khô vào mùa lạnh góp phần tương tự.
Tuổi tác là yếu tố đáng lưu ý, nhất là khi bước qua tuổi 50. Đeo kính áp tròng nhiều giờ liên tục, dùng một số loại thuốc hoặc đang có bệnh nền cũng có thể làm tình trạng nặng hơn. Những trường hợp này cần bác sĩ đánh giá cụ thể, nên bạn đừng tự suy đoán nguyên nhân cho riêng mình.
Nếu muốn tìm hiểu kỹ từng nhóm nguyên nhân, bạn có thể đọc bài nguyên nhân khiến mắt bị khô. Bài đó đi sâu vào từng yếu tố mà ở đây chúng tôi chỉ điểm qua.
Dấu hiệu khô mắt thường gặp
Điều nhiều người hay bỏ qua là người bị khô mắt hiếm khi diễn tả đúng bằng cụm từ “mắt khô”. Mỗi người cảm nhận một kiểu. Có người thấy cộm như có hạt cát trong mắt. Người khác lại thấy rát, nóng, hoặc ngứa nhẹ mà không rõ lý do.
Có một nghịch lý khiến không ít người bất ngờ: một số người lại chảy nước mắt nhiều hơn bình thường. Lý do là khi mắt bị kích ứng vì thiếu ẩm, cơ thể phản xạ bằng cách tiết nước mắt. Loại nước mắt phản xạ này trôi đi rất nhanh, không đủ giữ ẩm lâu, nên bạn vẫn thấy khó chịu.
Bạn cũng có thể nhận ra mắt chóng mỏi khi làm việc, nhìn mờ thoáng qua rồi rõ lại sau vài lần chớp, hoặc buổi sáng thức dậy thấy mí mắt khó mở. Muốn đối chiếu kỹ hơn với tình trạng của mình, bạn có thể xem thêm bài dấu hiệu khô mắt bạn có thể nhận biết.
Một ví dụ đời thường
Hãy hình dung chị Lan, kế toán làm việc gần tám tiếng trước màn hình trong văn phòng máy lạnh. Đến chiều, chị thấy mắt cộm và phải dụi liên tục. Chữ trên màn hình bắt đầu nhòe. Chị nghĩ ngay đến chuyện kính lệch độ và tính đổi kính mới.
Thực tế, kính của chị vẫn đúng độ. Vấn đề nằm ở chỗ mắt đã khô sau nhiều giờ chớp ít, lại liên tục đứng trước luồng gió. Khi chị bắt đầu nghỉ mắt đều đặn, nhớ chớp mắt chủ động, chỉnh lại hướng quạt và uống đủ nước trong ngày, cảm giác khó chịu giảm rõ rệt. Nếu những thay đổi này vẫn chưa mang lại kết quả sau một thời gian, đó là lúc nên đi khám.
Khi nào nên gặp bác sĩ nhãn khoa?
Khô mắt nhẹ thường cải thiện khi bạn điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Tuy vậy, có những dấu hiệu cho thấy bạn không nên tự xử lý mà cần được thăm khám sớm:
- Triệu chứng kéo dài vài tuần dù bạn đã nghỉ ngơi đầy đủ.
- Mắt đỏ nhiều, đau nhức, sợ ánh sáng hoặc có ghèn bất thường.
- Thị lực giảm rõ rệt, hoặc nhìn mờ không hết ngay cả sau khi chớp mắt.
Bác sĩ nhãn khoa sẽ xác định nguyên nhân cụ thể và gợi ý hướng chăm sóc phù hợp với từng người. Điều này đặc biệt quan trọng vì một số bệnh lý về mắt có biểu hiện ban đầu khá giống khô mắt. Nội dung trong bài chỉ mang tính tham khảo và không thay thế việc thăm khám trực tiếp.
Lời kết
Hiểu khô mắt là gì giúp bạn nhìn nhận đúng cảm giác khó chịu của mình: không xem nhẹ, cũng không lo lắng quá mức. Hãy bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt, theo dõi triệu chứng và đừng ngần ngại gặp bác sĩ khi cần. Bạn cũng có thể đọc thêm các bài trong chuyên mục Hiểu về khô mắt để có cái nhìn đầy đủ hơn. Để chăm sóc đôi mắt đúng cách khi làm việc với máy tính, bạn có thể tham khảo thêm các mẹo bảo vệ mắt khi dùng máy tính trong ngày làm việc. Ngoài ra, nếu muốn tìm hiểu thêm về sức khỏe tổng quát, bạn có thể ghé katri.com.vn để đọc thêm các bài viết về sức khỏe.
